Pirinioetako Galtzada Erromatarra: Antzinako Historia Nafarroan

Galtzada K.a. I. mendean eraiki zen, 6 eta 8 metro bitarteko zabalerarekin eta % 6tik beherako desnibelekin. Armada, posta, merkantzia astunak zeramatzaten gurdiak… ibili ziren bertan, erromatar inperioa erori zen arte, eta, gero, bertan behera utzi zuten hondamena zela eta. Hala eta guztiz ere, ferra-bide gisa erabiltzen jarraitu zen, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran errepide berriak agertu ziren arte. Bidezidorra, ahal den neurrian, galtzadaren jatorrizko trazadurara egokitzen da, baina batzuetan ezinezkoa da, hainbat arrazoi direla medio: irristatzeak, lurraren higadura, jabetza pribatuak, etab.

Ibilbidean 6 miliario aurkitu dituztela baieztatu dute. Milia bakoitzaren ertzean (milia passum) jartzen ziren harrizko mugarriak ziren, gaur egungo 1.481 metroren baliokideak, eta horietan hurrengo mantsio edo zikitara arteko distantzia edo eraikitzen edo konpontzeko agintzen zuen enperadoreari buruzko informazioa grabatzen edo margotzen zuten. Galtzadan zehar dauden miliarioetako batzuk ikusgai daude: hiru Aurizberri/Espinal kontzeju-etxean (Erroibar/Valle de Erro) eta bat Luzaideko erakusketa-zentroan. Bi guneetarako sarrera doakoa da.