Done Jakue bidea Nafarroan

IX. mendean Konpostelan apostoluaren hilobia aurkitu zutenetik, erromesbide hori Erdi Aroko Europako garrantzitsuena bihurtu zen. Ibilbide honek gure historiaren zati handi bat erakusten digu eta altxor artistikoak, adierazpen kulturalak eta milaka paisaia ezagutzeko aukera ematen digu. Bide frantsesak Nafarroara eramanen gaitu, Pirinioetako mendi eta basoetatik Erdialdeko lautadetara. Orreaga/Roncesvalles etapak (21,5 km) gure lau herri zeharkatzen ditu: Auritz/Burguete, Aurizberri/Espinal, Bizkarreta-Gerendiain eta Lintzoain. Bi mendate handi (Mezkiritz eta Erro) gainditu eta Zubiri eta Esteribar bailararaino jaisten da. Etapa zorrotza, askok ederrenetakotzat jotzen dutena.

ONDAREA ETA KULTURA

Gure inguru hurbileko aberastasuna ukaezina da. Orreagan Santa Maria Kolegiata nabarmentzen da, Espainiako gotiko frantsesaren adibide garbia, baita Santiago kapera eta Karlomagnoren siloa ere, Erdi Arokoak. Auritz/Burguete eta Aurizberri/Espinal kale-herri tipikoak dira, XVIII. eta XIX. mendeko etxe ederrekin, paisaia ikusgarriz inguratuta. Lehenengoan, nahitaez gelditu behar da Bariko San Nikolas elizan; bigarrenean, San Bartolome elizan.

Bi herri txikik ixten dute Erroibar, oso lasaiak, erromes askok bidean geldialdi bat egiteko gozatzen dutenak. Bizkarreta-Gerendiain, XII. mendean erromesen ospitale bat izan zuena, eta Lintzoain, XIII. mendeko eliza erromaniko bitxi batekin.

Gure landetxeak ezin hobeak dira ostatu gisa, bai Donejakue Bidea egiten ari bazara, bai asteburuko etapa solteren batekin animatzen bazara. Asko gustatzen zaigu erromesekin mimatzea eta etxean bezala sentiaraztea.

Luzaide igarotzen den etapa, Donejakue Bidearen lehen jardunaldia da Frantziako mugatik.

Aurreratu dugun bezala, hau da gure bailaretako etapa nagusia. Kolegiata ikaragarria atzean utzi eta ipuin batetik ateratako pago eta haritzen basoetan murgilduko gara. Bideak xarma handiko herriak zeharkatzen ditu, hala nola Auritz/Burguete eta Aurizberri/Espinal, erromesari naturaren isiltasuna eta Pirinioetako airearen garbitasuna oparituz. Jardunaldi zorrotza da belaunentzat, baina Zubiriko “amorruaren zubia” dugu helmuga.

Arga ibaia gure bidelagun leial bihurtzen da. Paisaia leundu egiten da eta baso itxiek eremu irekiagoei eta Erdi Aroko zubiei bide ematen diete. Larrasoaña eta Trinidad de Arre herriak zeharkatuko ditugu, non ospitaleko historia harri bakoitzean arnasten den. Iruñerako sarrera une zirraragarria da: harresiak zeharkatu eta Santa Maria Katedralera iristean, hiriaren bihotzean dagoen Done Jakue Bideko tradizioarekin lotzen gaitu.

Etapa honek Bideko irudirik ikonikoenetako bat oparitzen digu: Erreniega gaina. Handik, burdinazko irudi ospetsuen artean, arroaren handitasuna eta ibiltzeko geratzen zaiguna ikusten dira. Jaitsierak Garesera garamatza, karga sinboliko handiko toki batera. Hemen, bere zubi erromaniko bikainaren azpian, Bide Frantsesak Aragoiarekin bat egiten du, jatorri guztietako erromesak bidezidor bakar batean elkartuz.

Ingurunea eraldatu egiten da. Pirinioetako belardi berdeek zereal-soroei eta lehen mahastiei ematen diete protagonismoa. Erromatarren galtzadetatik eta Cirauqui bezalako herri bitxietatik ibiliko gara, bere Erdi Aroko trazadura osorik duela. Estella-Lizarrara iristea, “Iparraldeko Toledo” bezala ezagutzen dena, jai monumentala da: Nafarroako Erregeen Jauregia eta Ruako San Pedro eliza nahitaezko geldialdiak dira arima kuriosoarentzat.

Nafarroako azken etapa hauetan, argia aldatu eta zeruertza zabaldu egiten da. Iratxeko Ardoaren Iturri mitikotik eta Eunateko Santa Maria eliza oktogonal harrigarritik igaroko gara (desbideratzearen alde eginez gero). Mugetako eta elezaharretako lurraldea da, eta, bertan, Torres del Río eta Viana monumentala bezalako herriek agur esaten digute Errioxarantz zeharkatu aurretik, itzultzeko promesarekin utzita.